KONTEMPLACJA ESTETYCZNA

Zarówno filozofowie, którzy pisali o sztuce, jak też psychologowie, którzy próbowali badać przeżycia estetyczne, zgodnie uznawali, że ze względu na swą – swoistą – bierność, kontemplacja estetyczna jest „bezinteresowna”. Znaczy to, że nie jest środkiem do uzyskania celu w walce o byt. Na ogół wchłanianie wiedzy (uczenie się), konstruowanie techniczne, rozpatrywanie problemów filozoficznych i moralnych, nie mówiąc już o działalności gospodarczej, służy za środek do celów, leżących poza obrębem tych to czynności. Z tego względu są to czynności „interesowne”. Inaczej jest z „konsumpcją” dzieł sztuki. Widz kinowy i teatralny, słuchacz koncertu, czytelnik powieści, obserwator budowli patrzą i słuchają zazwyczaj bez zamiaru, aby przez słuchanie lub obserwację uzyskać efekt przekraczający chwilę kontemplacji danego dzieła. Oczywiście w rachubę wchodzi mimo to pewien „interes”, mianowicie chęć przeżycia chwil przyjemnych z patrzenia i słuchania. Ale w takim razie mamy do czynienia z interesownością wyjątkową, z interesem, polegającymi na wyżywaniu się w danej kontemplacji.

Analiza psychologiczna kontemplacyjnego i bezinteresownego charakteru przeżyć estetycznych jest trudna, bo przeżycia same są wielce złożone. Jedną z trudności napotykamy przy próbach zastanawiania się nad „przyjemnościami” przeżyć estetycznych. Nie ma wątpliwości, że ogół przeżyć w odniesieniu do danego dzieła sztuki jest dodatni. Przeżyć estetycznych szukamy i potrzebujemy. Z kontemplacji dzieł sztuki swoiście cieszymy się. Nie znaczy to, że mamy tu do czynienia tylko z uczuciami, w szczególności z nastrojami przyjemnymi. Przeciwnie, w przeżyciach estetycznych nie brak również uczuć przykrych o rozmaitym układzie: strachu, gniewu, odrazy, skruchy, bólu moralnego i innych. Co więcej, w pewnych wypadkach, np. w kontemplacji niektórych dramatów scenicznych, na czoło zdają się występować uczucia przykre. Mimo to, jeśli tylko gra aktorów była dobra, a widz „dorósł” swoją kulturą osobistą do danego dzieła, całość reakcji uczuciowych i ocen może być i bywa dodatnia.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *